Πρωτοβουλίες κοινοτικής γεωργίας στην Ιταλία: Εκπαιδευτική επίσκεψη του έργου CIVICA

Στις 21–23 Απριλίου πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική επίσκεψη στην Περούτζια της Ιταλίας, στο πλαίσιο του έργου CIVICA. Κύριος στόχος της επίσκεψης ήταν η παρουσίαση επιλεγμένων καλών πρακτικών στους εταίρους του έργου και στους συμμετέχοντες NEET από την Κροατία, την Ιταλία και την Ελλάδα, προσφέροντάς τους μια πιο ουσιαστική γνωριμία με πραγματικές πρωτοβουλίες πολιτικής γεωργίας (civic agriculture), ώστε να κατανοήσουν καλύτερα την έννοια και να εμπνευστούν για τις μελλοντικές επαγγελματικές τους διαδρομές.

1η Ημέρα 

Fattoria Il Bruco

Η Fattoria Il Bruco είναι μια φάρμα που βρίσκεται στην Περούτζια. Συνδυάζει τη γεωργική παραγωγή με πολλές ακόμη δραστηριότητες, όπως αγροτουρισμό, κοινωνική γεωργία, εκπαιδευτικές δράσεις και παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας. Παράλληλα, διοργανώνει εκπαιδευτικά εργαστήρια, εκδηλώσεις και σεμινάρια με επίκεντρο τη βιωσιμότητα, την κηπουρική και τη διατροφή, ενώ υποστηρίζει θεραπευτικά προγράμματα, δράσεις ψυχικής υγείας και προγράμματα αποκατάστασης.

Cooperativa Densa

Η Cooperativa Densa είναι ένας κοινωνικός συνεταιρισμός με έδρα την Περούτζια. Προωθεί καινοτόμες μορφές μάθησης και συμμετοχής στους τομείς της τέχνης, του πολιτισμού, της αστικής αναζωογόνησης και των ψηφιακών τεχνολογιών. Παρέχει χώρο για διεπιστημονική μάθηση και ενδυνάμωση παιδιών και οικογενειών που αντιμετωπίζουν εκπαιδευτικές δυσκολίες. Παράλληλα, φέρνει κοντά ανθρώπους και οργανισμούς για να πειραματιστούν με νέες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις και να σχεδιάσουν ευκαιρίες αναζωογόνησης κοινοτήτων και δημόσιων χώρων.

Giardinaggio di comunità

Πρόκειται για μια εθελοντική πρωτοβουλία πολιτών που μεταμορφώνει υποβαθμισμένους δημόσιους αστικούς χώρους σε φιλόξενα και όμορφα σημεία πρασίνου. Η πρωτοβουλία συνδυάζει λουλούδια, χειροποίητα γλυπτά από πηλό και τη φροντίδα της τοπικής κοινότητας, δίνοντας νέα ζωή σε παραμελημένες γωνιές της πόλης.

2η Ημέρα

Fattoria Il Mascherone

Η Fattoria Il Mascherone είναι μια κοινωνική φάρμα που βρίσκεται στο Ορβιέτο και παράγει και διαθέτει βιολογικά φρούτα, λαχανικά, αρωματικά βότανα και μεταποιημένα προϊόντα, όπως μαρμελάδες και πίκλες. Παράλληλα, συνεργάζεται στενά με ομάδες αλληλέγγυων αγορών (G.A.S.) και προσφέρει ευκαιρίες εργασιακής ένταξης σε άτομα από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Η φάρμα διοργανώνει επίσης θερινές κατασκηνώσεις και δράσεις για παιδιά και άτομα με αναπηρία, όπως θεραπευτικούς και σχολικούς κήπους.

Fattoria Sociale

Η Fattoria Sociale είναι ένας συνεταιρισμός που βρίσκεται στο Σπολέτο και δραστηριοποιείται στην κοινωνική και επαγγελματική ένταξη ατόμων με αναπηρία και αυτισμό. Οι συμμετέχοντες εργάζονται είτε στις αγροτικές δραστηριότητες είτε στο εστιατόριο του συνεταιρισμού, όπου μαγειρεύουν και εξυπηρετούν πελάτες. Παράλληλα, λειτουργεί εργαστήριο παραγωγής μεταποιημένων προϊόντων, όπως χυμοί, μαρμελάδες, πίκλες, τσάγια και όσπρια σε άλμη, ενώ υλοποιεί προγράμματα αποκατάστασης και θεραπευτικές δραστηριότητες με τη βοήθεια ζώων.

Orto Sive Natura

Το Orto Sive Natura είναι μια εκπαιδευτική βιολογική φάρμα στο Gualdo Cattaneo, η οποία ακολουθεί τις αρχές της περμακουλτούρας. Η περμακουλτούρα επικεντρώνεται στη δημιουργία βιώσιμων, αναγεννητικών και αυτάρκων συστημάτων που μιμούνται τα φυσικά οικοσυστήματα.

Η φάρμα βρίσκεται σε λόφο και αξιοποιεί ειδικά διαμορφωμένα κανάλια συλλογής νερού και δύο λίμνες για τη συγκράτηση και αξιοποίηση του νερού, ενώ το έδαφος παραμένει συνεχώς καλλιεργημένο ώστε να μειώνεται η απώλεια υγρασίας μέσω εξάτμισης. Όλα τα λαχανικά που συγκομίζονται μεταποιούνται στο εργαστήριο της φάρμας και διατίθενται αποκλειστικά ως τελικά προϊόντα, με εξαίρεση τα φρέσκα βότανα που προμηθεύονται απευθείας σε τοπικά εστιατόρια. Η φάρμα επεξεργάζεται επίσης προϊόντα άλλων μικρών παραγωγών και διοργανώνει τακτικά εργαστήρια αυτάρκειας τροφίμων και σχετικές εκδηλώσεις.

3η Ημέρα

Birà Food Coop

Το Birà Food Coop είναι μια συνεργατική αγορά στην Περούτζια, η οποία διαχειρίζεται από συνεταιρισμό που αποτελείται από καταναλωτές, παραγωγούς και εργαζομένους. Για τη διοίκησή του εφαρμόζει τη μέθοδο της sociocracy. Η αγορά προσφέρει βιολογικά φρούτα, λαχανικά και άλλα προϊόντα από τοπικές φάρμες, ενώ διαθέτει και περιορισμένο αριθμό συμβατικών προϊόντων για την κάλυψη ευρύτερων αναγκών. Αποτελεί έναν χώρο όπου οι καταναλωτές μπορούν να προμηθεύονται ποιοτικά και υγιεινά τρόφιμα σε προσιτές τιμές, ενώ οι παραγωγοί αμείβονται δίκαια για την εργασία τους. Παράλληλα, λειτουργεί εστιατόριο που αξιοποιεί αδιάθετα προϊόντα για την παρασκευή γευμάτων, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση της σπατάλης τροφίμων.

Orto Sociale di San Pietro

Το Orto Sociale di San Pietro είναι ένας κοινοτικός αστικός κήπος στην Περούτζια που φέρνει κοντά φοιτητές, προσωπικό του πανεπιστημίου και κατοίκους της περιοχής. Ο κήπος είναι ανοιχτός σε όλους – ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες, καθώς και σε οποιονδήποτε επιθυμεί να συμμετέχει στην κοινότητα καλλιεργώντας λαχανικά, φρούτα ή βότανα. Πέρα από την καλλιέργεια, λειτουργεί ως χώρος κοινωνικοποίησης και πρακτικής μάθησης, προσφέροντας στους φοιτητές ευκαιρίες έρευνας και φιλοξενώντας εκπαιδευτικά εργαστήρια και σεμινάρια για το κοινό.

Gasp Zappe

Η Gasp Zappe είναι μια ακτιβιστική ομάδα αλληλέγγυων αγορών με έδρα την Περούτζια, η οποία διαθέτει τοπικά προϊόντα μικρής κλίμακας παραγωγών και προωθεί τη μείωση της σπατάλης μέσω της προσεκτικής αντιστοίχισης προσφοράς και ζήτησης. Η ομάδα έχει επίσης έντονη κοινωνική δράση για την υποστήριξη ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάγκη. Σε κάθε αγορά εφαρμόζεται ένας «κοινωνικός ΦΠΑ», μέσω του οποίου, ήδη από το πρώτο lockdown του 2020, παρέχεται δωρεάν διατροφική υποστήριξη στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας αλληλεγγύης βάσης. Πέρα από τη διανομή τροφίμων, προσφέρονται επίσης μαθήματα ιταλικής γλώσσας και δωρεές ειδών πρώτης ανάγκης, όπως ρούχα και παπούτσια.

Κοινοτική Γεωργία (Civic Agriculture)

Ο όρος «κοινοτική γεωργία» (civic agriculture) χρησιμοποιείται ως ένας ευρύτερος όρος-ομπρέλα και, στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, δεν αποτελεί ενιαία στατιστική ή νομική κατηγορία, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τη βιολογική ή την κοινωνική γεωργία. Ως έννοια, εκφράζει την επανασύνδεση της γεωργίας, της τροφής και των κοινοτήτων.

Αναφέρεται στην παραγωγή τροφίμων, στη διανομή και στις υπηρεσίες που παρέχονται από και προς τις τοπικές κοινότητες. Συνδέει ζητήματα που προωθούνται έντονα από τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η συμμετοχή των πολιτών, τα τοπικά συστήματα τροφίμων, η βιωσιμότητα και οι πρακτικές κυκλικής οικονομίας. Ο όρος «civic» σχετίζεται κυρίως με τον πολίτη ως μέλος μιας κοινότητας και όχι απαραίτητα με την έννοια της πόλης ως φυσικού χώρου.

Η κοινοτική γεωργία συνδέεται επίσης με τις σύντομες αλυσίδες εφοδιασμού, δίνοντας έμφαση στον καθοριστικό ρόλο της κοινωνίας των πολιτών, των αγροτικών κοινοτήτων και της ανανέωσης των γενεών στη γεωργία. Παράλληλα, αποτελεί ένα σύνολο τοπικών και συχνά υβριδικών πρακτικών που δημιουργούν άμεσες σχέσεις μεταξύ παραγωγών, καταναλωτών, τοπικών επιχειρήσεων και τόσο αστικών όσο και αγροτικών περιοχών.